کـودک، محیط زیست، فوتبـال

میلاد محسنی فر

همزمان با جام جهانی 2014 از گونه‌های در حال انقراض حمایت می‌شود

 

بیشتر از چهار دهه است که انسان شاهد انقراض بسیاری از گونه‌های زیستی جانوری و گیاهی است و تنوع اکوسیستم و حفظ آن برای بقاء حیات در کره زمین اهمیت بیشتری یافته است. با اینکه انقراض بخشی از چرخه طبیعی به ‌شمار می‌رود، ولی انسان به انقراض گونه‌‌ها سرعت بخشیده‌ است و گونه‌‌های در معرض خطر را افزایش می‌دهد. همین شد که در این نصف قرن دوستداران محیط زیست در تلاش برای حفظ گونه‌های در خطر نابودی هستند. همانقدر که بشر حق زیستن روی این کره خاکی را دارند، حیوانات و گیاهان هم دارای این حقوق هستند. در همین راستا اخیرا در ایران طرحی به نام «کودک، محیط زیست و فوتبال» با محوریت تولید محتوا بر پایه‌ مشارکت کودکان ۳۲ کشور شرکت ‌کننده در جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ برزیل در معرفی گونه‌های در حال انقراض در این کشور‌ها مطرح شد.
بر اساس سیاهه‌ قرمز اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست بیش از ۲۳۰۰ گونه حیوانی در سراسر جهان در خطر انقراض قرار دارند. اگر چه انقراض بخشی از چرخه‌ طبیعی است، اما انسان به انقراض گونه‌ها سرعت بخشیده است و گونه‌های در معرض خطر را افزایش می‌دهد. در این میان نقش آگاهی رسانی و آموزش نسل فردا برای ایجاد رفتارهای مسئولانه‌ در حال و آینده غیرقابل انکار است. از میان انواع این گونه‌ها، به جز گیاهان در بخش حیوانات به عنوان مثال می‌شود به حیواناتی زیبایی اشاره کرد، مثل: پلنگ برفی که یک گربه وحشی بزرگ است و در کوهستان‌های آسیای مرکزی زندگی می‌کند که جمعیت این پلنگ‌ها بین ۳ هزار و ۵۰۰ تا ۷ هزار عدد است. فلامینگو‌ها گروهی از پرندگان آبی که در کل چهار گونه دارند. ۲ گونه در آمریکا و دو گونه در سایر قاره‌ها زندگی می‌کنند. خرس‌های پاندا که گمان می‌رود تنها یک هزار و ۵۹۰ عدد از پانداهای بزرگ در حیات وحش وجود داشته باشد. خرس قطبی که درون محوطه قطبی در اطراف اقیانوس منجمد شمالی زندگی می‌کند. از ۱۹ گونه شناخته شده خرس‌های قطبی، هشت گونه در حال نابودی، سه گونه ثابت و یک گونه در حال افزایش جمعیت هستند. از هفت گونه دیگر اطلاعات کافی در دست نیست. مارخور، بزرگ‌ترین عضو خانواده بزهاست که در شمال شرقی افغانستان، شمال هند و شمال و مرکز پاکستان زندگی می‌کند. شمار آن‌ها کمتر از ۲ هزار و ۵۰۰ عدد است و روند رو به کاهش آن‌ها هنوزهم ادامه دارد. گرگ هیمالیان از خانواده سگ سانان، یکی از گونه‌های در حال انقراض است. شمار این گونه حدود ۳۵۰ عدد است. البته مهم‌تر از همه یورپلنگ آسیایی، پلنگ آسیایی، گوزن زرد، هوبره، تمساح پوزه کوتاه و... که زادگاه‌شان ایران و رو به انقراض است می‌شود نام برد.
آرش نورآقایی مطرح کننده این ایده دراین مورد گفت: ایده «کودک، محیط زیست و فوتبال» با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و تمام سازمان‌های مردم نهاد مربوطه، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و تمام نهادهایی که در رابطه با کودکان فعالیت می‌کنند و فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران در سطح ملی و همچنین اتحادیه بین المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN)، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP)، صندوق کودکان ملل متحد (UNICEF) و «فیفا» در سطح بین المللی قابل اجراست.
او معتقد است که با دعوت از کشورهای شرکت‌ کننده در بازی‌های جام جهانی، کودکان این کشور‌ها پیام خود را با محور معرفی «گونه در حال انقراض» در کشور خود و ارتباط آن با «تیم ملی فوتبال» کشورشان و همچنین پیوستگی و وابستگی انسان و حیوانات در بستر محیط زیست در قالب نقاشی و داستان تجسم ‌بخشند. این اقدام توسط گروه‌های همکار در هر کشور از طریق تصویربرداری مستند خواهد شد.
همچنین در فاز بعدی این تصاویر جمع‌آوری شده و به صورت یک اثر تصویری واحد، حاصل از کنار هم قرار گرفتن کلیه تصاویر، نماینده‌ پیام مشترک کودکان سراسر جهان خواهد بود.»
او در ادامه به آمارهای منتشر شده از سوی کار‌شناسان فوتبال و سه و نیم میلیارد نفر از مردم سراسر دنیا که تماشاگر بازی‌های جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ برزیل خواهند بود اشاره کرد و گفت: بنابراین نمایش این اثر تصویری در رسانه‌های گوناگون از جمله تلویزیون، بردهای ورزشگاه‌ها و تلویزیون‌های شهری، پیام حفاظت از گونه‌های حیوانی در معرض انقراض را به تعداد زیادی از مردم کره زمین خواهد رساند. هم چنین به اشتراک‌گذاری این اثر از طریق شبکه‌های اجتماعی نیز فرصتی دیگر برای انتقال این پیام خواهد بود. بدین ترتیب فوتبال، بار دیگر و به شکلی دیگر جهان را تغییر خواهد داد و ایران می‌تواند در این حوزه پیشرو و پیشنهاد دهنده باشد.
همچنین، گسترش این پیام به شکل کلیپ، فیلم کوتاه، بازی، کتاب، سرگرمی‌های آموزشی و سایر اشکال حقیقی یا مجازی می‌تواند موجب آموزش و آگاهی گستره وسیع‌تری از کودکان و بزرگسالان شود.
او با اشاره به آنکه تحقق این هدف نیازمند همکاری ارگان‌ها و سازمان‌های متعددی همچون سازمان محیط زیست و حتی ریاست جمهوری است، تصریح کرد: با فعالیت‌های گروهی که به این منظور شکل گرفته تا پایان هفته تمام گونه‌های در معرض انقراض ۳۲ کشور شرکت کننده در جام جهانی ۲۰۱۴ شناسایی و معرفی خواهند شد. امید است بشود با محوریت ایران و حفاظت از یوز ایرانی و تلاشی که برای نقش بستن لوگوی یوز بر روی لباس تیم ملی ایران شده است این امر در تمام دنیا اشاعه یابد و برای حفاظت از گونه‌های در معرض خطر تلاش شود.
 آرش نورآقایی در نشستی که به همین منظور تشکیل شد تاکید کرد که: اگر چه انقراض بخشی از چرخه طبیعی است، اما انسان‌ها به انقراض گونه‌ها سرعت داده‌اند و به هم این دلیل مسئولیت محافظت از این حیوانات بر عهده تک تک ساکنین کره زمین است.
او با اشاره به اینکه در تمام کشورهای حاضر در جام جهانی اتفاقاتی علیه محیط زیست در حال رغم خوردن است گفت: فیفا در مرام نامه خود بحث نجات کودکان از فقر را دارد و با اقدامات اخیر خود به ویژه در رابطه با یوز ایرانی نشان داد که از مباحث محیط زیستی نیز حمایت می‌کند.
وی با تاکید بر اینکه ما در این زمان کم بر آنیم که یک تهدید را به فرصتی برای کشورمان تبدیل کنیم. افزود: همه کشور‌ها از طرح‌های مربوط به کودکان حمایت می‌کنند، فوتبال نیز با علاقه‌مندان بین‌المللی روبه روست. محیط زیست هم موضوعی فراملی است. چرا که هر نوع آسیبی به محیط زیست نه تنها آن کشور که کل سیستم زیستی جهان را با مشکل رو به رو می‌کند. از این رو امیدواریم خانم ابتکار ما را در نگارش نامه به سفارتخانه‌ها و رایزنان فرهنگی این ۳۲ کشور همراهی کنند.
نورآقایی افزود: اگر امکان هماهنگی و اجرای این طرح در تمام کشور‌ها فراهم نشد این طرح را در ۳۲استان خود انجام خواهیم داد. یعنی در هر استان از کودکان می‌خواهیم تا در مورد یکی از این گونه‌های درحال انقراض نقاشی بکشند و کلیپی از آن تهیه می‌کنیم.
آرش نورآقایی با اشاره به اینکه بازیکنان تیم ملی بنر یوز ایرانی را در بازی ایران- گینه در دست خواهند گرفت گفت: عده‌ای معتقدند بار‌ها نمایش دادن یوز باعث تکراری و بی‌اثر شدن آن می‌شود در حالی که در کشورهای دیگر مثلا مالزی لوگوی میمون دماغ دراز خود را در همه جای به نمایش گذاشته است اما در ایران برای حمایت از یک گونه محیط زیستی آن هم به این زیبایی این همه حواشی ونقد ایجاد می‌شود.
وی با اشاره به اینکه وقتی طرح مطرح می‌شود طرفداران محیط زیست هم ایده‌های خود را با ما مطرح می‌کنند گفت: برای یوز ایرانی هم ابتدا لگو برای جام جهانی مطرح بود ما به دنبال آن اتفاقات دیگری مانند بیمه یوز افتاد.
 وی با تاکید بر اینکه هیچ گونه کمک مالی از فدراسیون فوتبال، سازمان محیط زیست یا سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به طرح نشده است. افزود: تا اکنون نیز برای نمایش پیکسل یوز در جام جهانی حمایت مالی انجام نشده است. کدام گروه یا بخش خصوصی و دولتی با چنین هزینه کمی دست به چنین اقدامی در عرصه ملی و بین‌المللی می‌زند.
 او با اشاره به هزینه ۷۵۰ هزار تومان جهت تهیه بنر و ۲ میلیون تومان برای تابلو نقاشی کودکان برای یوز ایرانی توسط این کارگروه افزود: اکنون نیز برای اجرای طرح جدید آماده‌ایم و تا چهارشنبه تمام گونه‌های مورد نظر را تهیه می‌کنیم.
نورآقایی در پایان افزود برای اجرای این طرح سه فاز جهانی، کشوری و در سطح شهر در نظر گرفته شده است، تاکید کرد هدف نهایی اجرای این طرح این است که به کودکان کمک می‌کند جهان وطنی فکر کنند و بدانند حفظ محیط زیست و تنوع زیستی چه تأثیری در ادامه حیات جهان دارد.
در ‌‌نهایت با این چنین اقداماتی است که چرخه طبیعت به حالت طبیعی خود بازمی گردد و حال اکوسیستم رو به بهبودی می‌رود. مرحله‌ای که در حال حاضر پیش رو داریم نیازمند مشارکت و سرمایه گذاری است، طرح‌هایی که با پشتیبانی از آن قطعا چهره جدید و زیبایی از ایران کنونی در دنیا خواهد ساخت. مشارکت و پشتیبانی می‌تواند به صورت سرمایه‌گذاری و ذهنی؛ در قالب حمایت و تا حد ممکن باب کردن اهمیت به محیط زیست و توجه به گونه‌های رو به انقراض انجام شود.

   انیمیشنی در راه است
قرار است تا خرداد ماه انیمیشنی برای جام جهانی آماده شود که در آن سمبل تیم ملی فوتبال ایران؛ یوزپلنگ ایرانی معرفی شود. با نمایش دادن این انیمیشن در فاصله دو نیمه، یا بین بازی‌ها یا قبل از شروع بازی، در واقع این اتفاق به ۵۲ زبان زنده دنیا ترجمه می‌شود، سه و نیم میلیارد نفر در کل جهان بازی‌ها را می‌بینند، یعنی اگر حتی تماشاگران علاقه‌ای به دیدن بازی ایران نداشته باشند، حتما می‌خواهند بازی آرژانتین را ببینند. می‌توان از میان سه بازی ایران به ۵۰۰ میلیون نفر تماشاگر برسیم. تصویر یوز آسیایی در حال روپایی زدن در حالی که در خانه تک تک حیوانات ۳۲ کشور دیگر را می‌زند و از آن‌ها می‌خواهد برای بررسی مساله‌ جدی انقراضشان و اینکه تا چند سال دیگر اثری از آن‌ها روی کره خاکی نخواهد ماند، در مستطیل سبز نزدیک خانه‌شان جمع شوند، تصویری اولیه است از انیمیشنی که قرار است کودک و بزرگسال را جذب کند و در اقرار جهان به هوشمندی زیست محیطی ایرانی‌ها تاثیر مثبتی داشته باشد. اما این‌گونه ‌ها تنها به یوز و شیر محدود نمی‌شود، نورآقایی از ورود گونه‌هایی چون حلزون و کرم تا زرافه و یوزپلنگ خبر داد. گونه‌هایی که نه تنها شکل و شمایلشان مشخص است، که رفتار این حیوانات هم روشن شود تا در انیمیشن ساخته شده به رفتار آن‌ها هم که شخصیت‌های حقیقی هستند، اشاره شود. تیم ملی فوتبال ایران حاضر شده پیش از بازی‌ها، بنر حمایت از یوز را بگیرد، همچنین پیکسل‌های نمایش یوز آماده است تا در استادیوم به نمایش درآید، فایل بلوتوثی هم در این خصوص برای تماشاگران قرار است ارسال شود.
این طرح، طرحی پایلوت دارد که فرهنگسرای اشراق اجرای آن را برعهده گرفته، تا زمان اجرای واقعی این طرح کمتر از سه ماه دیگر مانده، سه ماهی که کارگروهی که تمرکزشان را روی این ایده گذاشته‌اند، قرار است با برنامه ‌ریزی‌هایشان زمان کم نیاورند، طرحی که این‌بار شاید نیاز به رایزنی‌های وزارتخانه‌‌ای داشته باشد و دیگر تنها به فدراسیون و سازمان محیط زیست محدود نباشد، طرحی که شاید چند پله‌ای باعث ارتقای جایگاه محیط زیست ایران در دنیا شود، جایگاهی که تنها به واسطه سقوط‌های پیاپی به دست آمده است.